เรื่องราวของเจ้าแม่สร้อยดอกหมากมีความเป็นมาอันยาวนานในหมู่ชาวกรุงศรีอยุธยา ตามตำนานเล่าว่าพระเจ้ากรุงจีนได้พระราชทานพระราชธิดา นามว่า เจ้าหญิงสร้อยดอกหมาก ให้แก่พระเจ้าสายน้ำผึ้ง แห่งแผ่นดินสยาม โดยแต่งกระบวนเรือสำเภาเพื่อส่งพระนางมายังกรุงศรีอยุธยา ทว่าเมื่อขบวนเรือมาถึงแล้ว กลับไม่มีการต้อนรับใดๆ จากพระเจ้าสายน้ำผึ้ง พระนางจึงเกิดน้อยพระทัยไม่ยอมเสด็จลงจากเรือ หากแต่พระเจ้าสายน้ำผึ้งกลับหยอกล้อนางว่า “หากไม่อยากขึ้นจากเรือ ก็จงอยู่ที่นี่เถิด” เจ้าหญิงสร้อยดอกหมากได้ยินดังนั้นก็รู้สึกน้อยพระทัย และทรงเลือกที่จะกลั้นใจตายบนเรือสำเภา เป็นเหตุให้พระเจ้าสายน้ำผึ้งทรงโทมนัส ภายหลังการปลงพระศพของพระนาง โปรดให้สร้างศาลขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งความรักและอาลัยต่อพระนาง
ผู้คนเชื่อกันว่า ตำนานดังกล่าวอาจเป็นที่มาของชื่อวัดพนัญเชิง ซึ่งมาจากคำว่า พระนางลองเชิง
